ئیسماعیل بێشیکچی سه‌باره‌ت به‌ پرسی کورد له‌ باکوور و باشووری کوردستان ده‌دوێ (دیمانه‌)

ئاب 29, 2009 at 00:40

Ismayi-Beshikciڕێنێسانس نیوز؛ دۆستی به‌وه‌فای خه‌ڵکی کوردستان د. ئیسماعیل بێشیكچی، له‌ وتووێژێکدا که ‌له‌گه‌ڵ (ئاژانسی کوردستان بۆ ده‌نگوباس) کردوویه‌تی، سه‌باره‌ت به‌ پرسی کورده‌کانی باکووری کوردستان ڕایگه‌یاند: “ده‌وڵه‌ت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆی ڕوون بووه‌وه‌ ناتوانێت له‌مه‌ودوا درێژه‌ به‌ سیاسه‌تی نكۆڵیكردن و پاكتاوكردن بدات، ده‌ستی داوه‌ته‌ پڕۆسه‌ی چاره‌سه‌ركردن” و گوتی “پرسی كورد له‌ توركیا ته‌نیا به‌ فیدراڵی چاره‌سه‌ر ده‌بێت.”

بێشیكچی ڕوونی كرده‌وه‌ ده‌وڵه‌ت له‌ ساڵی 1920وه‌ سیاسه‌تی نكۆڵیكردن پێڕۆ ده‌كات و گوتی: “ده‌وڵه‌ت ده‌توانێت تاكلایه‌نانه‌ش له‌م سیاسه‌ته‌ پاشگه‌ز بێته‌وه‌. مه‌رج نییه‌ بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ له‌گه‌ڵ گرووپێكدا دانوستاندن بكات. به‌ڵام پێویسته‌ ده‌وڵه‌ت بۆ چاره‌سه‌ركردنی پرسی پارتی كرێكارانی كوردستان (پ.ك.ك)، دانوستاندن له‌گه‌ڵ پارتی كۆمه‌ڵگه‌ی دیموكرات (د.ت.پ)، یان (پ.ك.ك) خۆیدا بكات.”

ئه‌و دۆسته‌ی خه‌ڵکی کوردستان سه‌باره‌ت به‌ باشووری کوردستانیش ئاماژه‌ی به‌وه‌دا که‌ کورده‌کان سیسته‌می فیدڕاڵییان به‌ ئه‌مریکا دایه‌ قه‌بوڵکردن و  ڕاشگه‌یاند که‌ پرسی که‌رکووک “ته‌نیا به‌و شێوه‌یه‌ی كه‌ كورد ده‌یانه‌وێت، واته‌ به‌ماده‌ی 140 دێته‌ چاره‌سه‌ركردن.”

ده‌قی دیمانه‌که‌
* حكوومه‌ت نێزیكبوونه‌وه‌یه‌كی هه‌بوو له‌ پرسی كورد، ئه‌گه‌رچی زۆر ئه‌رێنیش نه‌بوو، بۆ نموونه‌، ئه‌ردۆگان له‌ سه‌روبه‌ندی هه‌ڵبژاردنه‌كانی ناوه‌خۆدا چه‌ند قسه‌یه‌كی كرد واتای “یان خۆشت بوێت، یاخۆ بڕۆ”ی ده‌گه‌یاند. ئێستاش ده‌ستی كردووه‌ به‌كرانه‌وه‌ی كوردی. چی ڕووی دا وا حكوومه‌ت ده‌ستی كردووه‌ به‌ هه‌وڵێكی له‌و جۆره‌؟
ـ “لێدوانه‌كانی سه‌رۆك وه‌زیران له‌و ڕووه‌وه‌ ناكۆكییان تێدایه‌. مانگی ئۆگوستی 2005 له‌ ئه‌نقه‌ره‌ چاوی كه‌وت به‌ ڕۆشنبیرانی تورك. له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا گوتبووی (پرسی كورد كێشه‌ی ئێمه‌یه‌، ده‌وڵه‌تیش له‌م بواره‌دا هه‌ڵه‌ی هه‌یه‌. بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م پرسه‌ چاره‌سه‌رر بكه‌ین، پێویسته‌ دیموكراسی پێش بخه‌ین.) دوو سێ ڕۆژ دوای ئه‌و لێدوانه‌، له‌ وتارێكدا بۆ جه‌ماوه‌ر له‌ ئامه‌د هه‌مان بۆچوونی ڕاگه‌یاند. به‌ڵام بۆ نموونه‌، ساڵی 2006 له‌ كاتی ڕووداوه‌كانی ئامه‌ددا گوتبووی (هێزه‌كانی ته‌ناهی بێ ئه‌وه‌ی حسێب بۆ ژن و منداڵ بكه‌ن، پێویسته‌ ته‌دبیری پێویست له‌ به‌رچاو بگرن.) سه‌رۆك وه‌زیران له‌ ساڵی 2005دا ئاماژه‌ی كردبوو بۆ پرسی كورد، بۆیه‌ بێگومان شتێكی هه‌ڵه‌ بوو كاتێك ساڵی 2006 فه‌رمانی بۆ هێزه‌كانی ته‌ناهی ده‌كرد و گوتی “حسێب بۆ ژن و منداڵ مه‌كه‌ن.) دواتر له‌ ساڵی 2008دا له‌ هه‌كاری قسه‌یه‌كی كردبوو، وه‌ك تۆیش گوتت، واتای (یان خۆشت بوێت، یاخۆ بڕۆ)ی ده‌گه‌یاند. پاشان، (د.ت.پ) له‌ دوای هه‌ڵبژاردنه‌كانی 2007 له‌ په‌رله‌مان فراكسیۆنی پێك هێنا، به‌ڵام سه‌رۆك وه‌زیران له‌گه‌ڵ په‌رله‌مانتارانی (د.ت.پ)دا نه‌ده‌دوا، گوێی به‌ داخوازی ئه‌وان نه‌ده‌دا بۆ چاوپێكه‌وتن و ته‌وقه‌ی له‌گه‌ڵیاندا نه‌ده‌كرد. ئه‌وانه‌ به‌شێكن له‌ ناكۆكییه‌كانی سه‌رۆك وه‌زیران. به‌ڵام له‌م ڕۆژانه‌دا باس له‌ كرانه‌وه‌ی كوردی ده‌كات. ناوه‌ڕۆكی كرانه‌وه‌ و به‌رنامه‌ی حكوومه‌ت تا ڕاده‌یه‌ك ئاشكرایه‌.”

* حكوومه‌ت به‌رنامه‌ی چی داده‌ڕێژێت؟
ـ “ئاشكرایه‌ له‌ چاپه‌مه‌نیشدا ڕه‌نگ ده‌داته‌وه‌. وا دیاره‌ برێتییه‌ له‌ چه‌ند كرانه‌وه‌یه‌كی سنوورداری وه‌ك گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ناوی كوردیی شوێنه‌كانی نیشته‌جێبوون، دانی مۆڵه‌ت به‌ كۆمپانیای تایبه‌ت بۆ دامه‌زراندنی ڕادیۆ و ته‌له‌ڤزیۆنی كوردی و ناونانی منداڵان به‌كوردی.”

* حكوومه‌ت به‌گوتنی “كرانه‌وه‌ی كوردی” ده‌ستی پێ كرد، پاشان ناوی لێ نا “كرانه‌وه‌ی دیموكراسی” و ئێستاش زیاتر پێ له‌سه‌ر “پڕۆژه‌ی یه‌كه‌تیی میللی” داده‌گرێت. وه‌زیری ناوه‌خۆ به‌شیر ئاتالای له‌ دوایین كۆبوونه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌وانیی خۆیدا له‌و باره‌یه‌وه‌، وشه‌ی كورد به‌سه‌ر زمانیدا نه‌هات. ئایا ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كه‌ دژوار ده‌كات؟
ـ “قسه‌كردن له‌سه‌ر بابه‌ته‌كه‌ و تاوتوێكردنی و وه‌رگرتنی بۆچوونی كه‌سانی جێگه‌ی مه‌به‌ست خۆی له‌ خۆیدا گرینگه‌. به‌ڵام ئه‌و شته‌ی حكوومه‌ت به‌ چاره‌سه‌ر ناوی ده‌بات، چاره‌سه‌ر نییه‌. من پێم وایه‌ وه‌زیری ناوه‌خۆ وه‌ك تاكه‌ كه‌س له‌سه‌ر ڕێبازێكی باشتره‌.”

* به‌ڕای ئێو چ وا ده‌كات به‌و جۆره‌ بیر بكرێته‌وه‌؟
ـ “شته‌كه‌ به‌مجۆره‌ بوو، بۆ نموونه‌، ڕۆژی 29 ته‌مووز/یۆلیۆ لێدوانێكی ڕاگه‌یاند سه‌باره‌ت به‌شێوازی به‌ڕێوه‌بردنی كاره‌كانی كرانه‌وه‌ی كوردی. ئه‌و كاته‌ هێشتا (كرانه‌وه‌ی كوردی)ی به‌كار ده‌هێنا. ڕۆژی 1 ئاب/ئۆگه‌ستس له‌ ئه‌كادیمیای پۆلیس گوێی ڕاگرت بۆ بۆچوونی 15 ڕۆژنامه‌نووس و مامۆستای زانكۆ. شتێكی باشه‌ به‌لای منه‌وه‌ كه‌ ئه‌كادیمیای پۆلیسیش كارێكی له‌و جۆره‌ ده‌كات. ئه‌و كاته‌ ناوی كێشه‌كه‌ ده‌هێندرا و وه‌ك پرسی كورد ئاماژه‌ی بۆ ده‌كرا. هه‌روه‌ها ڕۆژی 4 ئایار/مایۆ كاتێك ڕووداوی گوندی زانگرت (بیلگه‌)ی سه‌ر به‌ ماردین قه‌وما، ڕۆژی یه‌كه‌م گه‌یشته‌ شوێنی ڕووداوه‌كه‌ و لێدوانێكی له‌م جۆره‌ی ڕاگه‌یاند (ئه‌مه‌ له‌ هێرشی تیرۆری ناچێت.) بڕوام وایه‌ ئه‌مه‌ هه‌ڵوێستێكی گرینگه‌. به‌بۆچوونی من، باوه‌ڕم وایه‌ ئه‌و كۆمه‌ڵكوژییه‌ به‌مه‌به‌ستی ئه‌وه‌ی به‌سه‌ر (پ.ك.ك)وه‌ بكرێت به‌ ماڵ، ئه‌نجام درا. به‌ڵام پێم وا بێت وه‌زیری ناوه‌خۆ به‌و ڕاگه‌یاندنه‌ پێشی له‌و سیناریۆیه‌ گرت. له‌ لێدوانی 29 ته‌مووزدا ده‌سته‌واژه‌ی پرسی كوردی به‌كار ده‌هێنا، به‌ڵام له‌ دوایین لێدوانیدا كه‌ خۆیشم گوێم لێ گرت، وشه‌ی كوردی به‌كار نه‌هێنا. ئه‌نجامدانی كرانه‌وه‌ی كوردی بێ ناوهێنانی وشه‌ی كورد مه‌حاڵه‌. لێدوانی وه‌زیری ناوه‌خۆ منیشی تووشی خه‌یاڵشكاندن كرد.”

* ئه‌م گۆڕانه‌ی حكوومه‌ت به‌چییه‌وه‌ گرێ ده‌ده‌ن؟
ـ “له‌ توركیا سوپا ڕۆڵێكی گه‌وره‌ی هه‌یه‌ له‌ سیاسه‌تدا. سوپا سیاسه‌ت داده‌ڕێژێت و ئاڕاسته‌ی بۆ داده‌نێت. بۆ نموونه‌، په‌رله‌مان و حكوومه‌ت له‌ به‌رامبه‌ر سوپادا كێش و سه‌نگیان نییه‌. حكوومه‌ت ده‌سپێشخه‌ریی كرد و ده‌سته‌واژه‌ی (كرانه‌وه‌ی كوردی)ی به‌كار هێنا، به‌ڵام پاش ئه‌وه‌ی سوپا ناڕه‌زایی ده‌ربڕی، حكوومه‌ت پاشگه‌ز بووه‌ و ده‌سته‌واژه‌یه‌كی ته‌مومژاویی وه‌ك (كرانه‌وه‌ی دیموكراسی)ی به‌كار هێنا. ئه‌گه‌ر ئاوڕ له‌ ڕه‌وشی ڕابردوو بده‌ینه‌وه‌، ئه‌و جۆره‌ ڕه‌فتاره‌ ده‌بینین. بۆ نموونه‌، سه‌رۆك وه‌زیران سلێمان ده‌میره‌لیش له‌ 1991دا لێدوانێكی دابوو و گوتبووی “ددان به‌ ڕاستیی كورددا ده‌نێین.” به‌ڵام ته‌نیا جارێك ئه‌مه‌ی گوت. به‌بڕوای من، ئه‌و كاته‌ش هه‌ر له‌ سوپاوه‌ ناڕه‌زایی هاتووه‌. ده‌میره‌ل له‌وه‌ به‌دواوه‌ هیچ بۆچوونێكی تری له‌و جۆره‌ی ڕانه‌گه‌یاند. ته‌نانه‌ت دواتر هه‌ڵوێستێكی وای پێشان ده‌دا وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌و قسه‌یه‌ی خۆی په‌شیمان بێت. سه‌رۆك وه‌زیران تانسۆ چیله‌ریش ناوه‌ڕاستی ساڵانی 1990 له‌ كاتی سه‌ردانیدا بۆ ئیسپانیا شتی له‌و جۆره‌ی گوتبوو. به‌ڵام پاش ئه‌وه‌ی له‌ سوپاوه‌ ناڕه‌زاییی پێ گه‌یشت، گوتی (قسه‌كانم به‌هه‌ڵه‌ لێك دراوه‌ته‌وه‌) و جارێًكی تر نه‌چووه‌وه‌ سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌. پاشان سه‌رۆك وه‌زیران مه‌سعوود یڵماز گوتی (ڕێگای یه‌كه‌تیی ئه‌وروپا به‌ ئامه‌ددا تێ ده‌په‌ڕێت.) به‌ڵام دواتر هه‌رگیز ئه‌و لێدوانه‌ی خۆی دووباره‌ نه‌كرده‌وه‌. ئه‌مڕۆش حكوومه‌ت سه‌ره‌ڕای ناكۆكییه‌كانی سه‌رۆك وه‌زیران، چه‌ند جارێك دووباره‌ی كرده‌وه‌. سه‌ركۆمار ده‌ڵێت (پرسێكی گرینگه‌)، سه‌رۆك وه‌زیرانیش ناوبه‌ناو ئاماژه‌ی بۆ ده‌كات و وه‌زیری ناوه‌خۆش هه‌ڵوێستی خۆی هه‌یه‌.”

* ئایا ئه‌مه‌ به‌واتای ئه‌وه‌یه‌ حكوومه‌ت ڕه‌زامه‌ندیی له‌ سوپا وه‌رگرتووه‌ بۆ ئه‌و كرانه‌وه‌ سنووردارانه‌ی كه‌ ئێوه‌ باستان كردن؟
ـ “سوپا خۆی ده‌ڵێت با مافی تاك هه‌بێت، به‌ڵام ده‌ڵێت مافی به‌كۆمه‌ڵ نابێت. به‌پێی بۆچوونی ئێمه‌، ئه‌گه‌ر مافی به‌كۆمه‌ڵ نه‌درێت، پرسی كورد چاره‌سه‌ر نابێت. واته‌ پێویسته‌ ددان به‌و مافانه‌دا بنرێت كه‌ له‌ به‌كۆمه‌ڵبوونی كورده‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرن.”

* لایه‌نی دانوستاندنیش بابه‌تێكه‌ زۆر قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌كرێت. به‌ڕای ئێوه‌ پێویسته‌ ده‌وڵه‌ت له‌گه‌ڵ كێدا گفتوگۆ و دانوسان بكات؟
ـ “سیاسه‌تێكی نكۆڵیكردنی ده‌وڵه‌ت هه‌یه‌ مێژووی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌ره‌تای ساڵانی 1920. ده‌وڵه‌ت ده‌توانێت تاك لایه‌نانه‌ش له‌م سیاسه‌ت پاشگه‌ز ببێته‌وه‌، مه‌رج نییه‌ هه‌رچۆنێك بووه‌ بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ دانوستاندن له‌گه‌ڵ گرووپێكدا بكات. به‌ڵام لێره‌دا پرسی (پ.ك.ك)ش هه‌یه‌. ئه‌دی ئه‌وه‌ چۆن چاره‌سه‌ر ده‌كه‌ن؟ پێویسته‌ ده‌وڵه‌ت بۆ چاره‌سه‌ركردنی پرسی پارتی كرێكارانی كوردستان (پ.ك.ك)، دانوستاندن له‌گه‌ڵ پارتی كۆمه‌ڵگه‌ی دیموكرات (د.ت.پ)، یان (پ.ك.ك)دا بكات. ده‌وڵه‌ت تا ئه‌مڕۆ له‌به‌ر گه‌وره‌ییی خۆی ئاماده‌ نه‌بوو كۆبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ (د.ت.پ)دا بكات، به‌هیچ جۆرێكیش ناوی (پ.ك.ك)ی نه‌ده‌هێنا. مه‌سه‌له‌ی چاره‌سه‌ركردنی پرسی (پ.ك.ك)، پێویستیی گفتوگۆ له‌گه‌ڵ (د.ت.پ)، یان (پ.ك.ك) خۆیدا ده‌سه‌پێنێت.”

* (د.ت.پ) پڕۆژه‌ی “ئۆتۆمۆنیی دیموكراسی” بۆ چاره‌سه‌ر پێشنیاز ده‌كات. پارتی ماف و ئازادییه‌كان (هه‌قپار) و پارتی به‌شداربوونی دیموكراسی (كاده‌پ) داوای فیدراڵی ده‌كه‌ن. بۆچوونتان چییه‌ له‌ باره‌ی ئه‌م پێشنیازانه‌وه‌؟
ـ “به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ پێویسته‌ فیدراڵی هه‌بێت. (د.ت.پ) ده‌ڵێت با توركیا به‌سه‌ر 25 هه‌رێمدا دابه‌ش بكه‌ین، ئه‌و پڕۆژه‌ی ئۆتۆنۆمییه‌ی كه‌ پێشنیازیان كردووه‌، به‌لای منه‌وه‌ زۆر ڕوون نییه‌. پێویسته‌ فیدراڵییه‌كی وه‌ك ئه‌وه‌ی باشوور (كوردستانی عێراق) هه‌بێت.”

* (د.ت.پ) ده‌ڵێت كوردی باشوور له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ هه‌رێمێكی جیاوازدا و دوور له‌ عه‌ره‌ب ده‌ژین، فیدراڵی بۆ ئه‌وێ گونجاوه‌، به‌ڵام له‌ توركیا به‌هۆی ڕێژه‌ی به‌رزی كۆچه‌وه‌ بۆ ڕۆئاوا، فیدراڵی ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ڕاستی نابێت…
ـ “سیاسه‌تی بناغه‌ییی ده‌وڵه‌ت برێتییه‌ له‌ ئاسیملایسۆن (به‌ تورككردن.) به‌مه‌به‌ستی ئاسیملاسیۆن له‌ هه‌رێمه‌ كوردییه‌كان ژێرخانی پێویست بنیات نه‌نراوه‌، بۆ نموونه‌، كارگه‌ دانه‌مه‌زرێندراوه‌، ڕێگه‌وبان بنیات نه‌نراوه‌ و به‌نداو بنیات نه‌نراوه‌ بۆ ئاودێری. ژماره‌ی دانیشتووان ڕوو له‌ زیادبوون ده‌كات و خه‌ڵك بۆ دابینكردنی پارووی ژیان ڕوو له‌ ڕۆئاوای توركیا ده‌كات و دوای 3-5 ساڵ ئاسیمله‌ ده‌بن. بۆیه‌ ئه‌وه‌ قسه‌یه‌كی زۆر جوان نییه‌ ئه‌گه‌ر بگوترێت نیوه‌ی دانیشتووانی توركیا له‌ ڕۆئاوای توركیان، چونكه‌ ئه‌مه‌ ئه‌نجامی ئه‌و سیاسه‌تی ئاسیملاسیۆنه‌ كه‌ ده‌وڵه‌ت له‌ سه‌ره‌تای ساڵانی 1920وه‌ ده‌ستی پێ كردووه‌.”

* حكوومه‌ت وای له‌ كۆمه‌ڵگه‌ كردووه‌ چاوه‌ڕێی چاره‌سه‌ركردنی پرسی كورد بێت. ئایا به‌دی نه‌هێنانی ئه‌و چاوه‌ڕوانییه‌ ئه‌نجامی چۆنی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌؟
ـ “به‌بڕوای من گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ دواوه‌ نابێت. حكوومه‌ت ده‌خوازێت به‌مجۆره‌، یان به‌و جۆره‌ و به‌هه‌موو كه‌موكرتییه‌كه‌وه‌ درێژه‌ به‌م پڕۆسه‌یه‌ بدات. وه‌ك ئه‌وه‌ی ئێمه‌ش بۆی ده‌چین، كرانه‌وه‌ی بێ كێماسی نابێت، به‌ڵام گه‌ڕانه‌وه‌ش نییه‌ له‌م پڕۆسه‌یه‌.”

* ئایا مه‌ترسیی شه‌ڕێكی توركی-كوردی له‌ توركیا ده‌بینن؟
ـ “نه‌خێر، به‌بۆچوونی من شه‌ڕی تورك-كورد ڕوو نادات.”

* ئایا هه‌ڵوێستی پارتی كۆماریی گه‌ل (ج.ه.پ) و پارتی میللیی گه‌ل (م.ه.پ) له‌ به‌رامبه‌ر كرانه‌وه‌ی كوردی چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟
ـ “(ج.ه.پ) ده‌ڵێت ئه‌مه‌ پڕۆژه‌ی ئه‌مریكایه‌. نكۆڵی لێكردن و پاكتاوكردن و ئاسمله‌كردنی كورد له‌ 1920وه‌ له‌ ڕۆژه‌ڤدایه‌. پرسی كوردی له‌و سیاسه‌تانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌. ئێستاش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت له‌ ساڵی 2009 و 2010دا ده‌ست له‌و سیاسه‌تی نكۆڵی لێكردنه‌ هه‌ڵده‌گرێت، چاره‌سه‌ركردنی پرسی كورد دێته‌ ئاراوه‌. بۆ ئه‌مه‌ش پێویست به‌ ئامۆژگاریی ئه‌مریكا ناكات. با بیر له‌ ساڵانی 1920 بكه‌ینه‌وه‌، ئایا ئه‌مریكا پێشنیازی كردبوو نكۆڵی له‌ كورد بكرێت؟ ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی (ج.ه.پ) له‌ پارتێك ناوه‌شێته‌وه‌ به‌خۆی بڵێت سۆسیال دیموكرات. (م.ه.پ)ش له‌ دژی پێدانی مافه‌كانی گه‌لی كورده‌. ئه‌مه‌نه‌ نه‌ته‌وه‌په‌رستی نییه‌، ڕه‌گه‌زپه‌رستییه‌، چونكه‌ به‌خۆمان ڕه‌وا ده‌بینین له‌ ناو كولتووری توركیدا بژین و فێری زمانی توركی بین، به‌ڵام ئه‌م مافه‌ به‌ گه‌لانی تر ڕه‌وا نابینین. ڕه‌گه‌زپه‌رستی لێره‌وه‌ له‌ دایك ده‌بێت.”

* واتا به‌ڕای ئێوه‌ ئه‌مریكا ڕۆڵی نییه‌ له‌م پڕۆسه‌یه‌دا؟
ـ “به‌بڕوای من ده‌وڵه‌ت تێ گه‌یشت ناتوانێت له‌مه‌ودوا درێژه‌ به‌ سیاسه‌تی نكۆڵی لێكردن و له‌ناوبردن بدات، چونكه‌ كورد له‌م ڕووه‌وه‌ له‌ هه‌وڵێكی زۆر گه‌وره‌دان. ئه‌مڕۆ له‌ ئه‌وروپا و له‌ جیهان دیپلۆماسیی كوردی پێش ده‌كه‌وێت. له‌ قۆناغێكدا كه‌ كورد له‌ ڕووی سیاسییه‌وه‌ خۆیان پێش ده‌خه‌ن، درێژه‌پێدانی سیاسه‌تی نكۆڵكردن و له‌ناوبردن كاری مه‌حاڵه‌. ئه‌گه‌ر وه‌ك توركیا درێژه‌ به‌و سیاسه‌تانه‌ بده‌ن، ئه‌وا له‌ دامه‌زراوه‌كانی خۆیاندا، بۆ نموونه‌، له‌ زانكۆ و دادگه‌كان تووشی داڕزان ده‌بن. بۆ نموونه‌، مانگێك له‌مه‌وبه‌ر كێشه‌یه‌ك له‌ نێوان دامه‌زراوه‌ی باڵای دادوه‌ران و وه‌زه‌راتی داددا سه‌باره‌ت به‌ دامه‌زراندنی دادوه‌رانی دۆزی ئه‌رگه‌نه‌كۆن هاته‌ ئاراوه‌. ئه‌وه‌ به‌گوته‌یه‌كی تر واتای پووكانه‌وه‌ی سیسته‌می دادوه‌ری ده‌گه‌یه‌نێت، چونكه‌ ئه‌رگه‌نه‌كۆن دۆزێكی گرینگه‌، ڕه‌فتاره‌كانی ڕابردوو ئاشكرا ده‌كات، په‌رده‌ له‌سه‌ر ژیته‌م هه‌ڵده‌داته‌وه‌ و دامه‌زراوه‌ی باڵای دادوه‌ران نیگه‌رانه‌ به‌و ئاشكراكردنانه‌. بۆ نموونه‌، ئه‌فسه‌ر هه‌یه‌ له‌ ئامه‌د تاوانی ئه‌نجام داوه‌ و له‌ تاوانه‌وه‌ ئاڵاوه‌، سكاڵا له‌ دژیان تۆمار كراوه‌، دامه‌زراوه‌ی باڵای دادوه‌ران خوازیاره‌ ئه‌و دۆزانه‌ دابخات. ئه‌مه‌ واتای پووكانه‌وه‌ی دادوه‌ری ده‌گه‌یه‌نێت. ئه‌گه‌ر له‌ بواری پرسی كورددا پاڵه‌ستۆ و نكۆڵیكردن و ئاسیملاسیۆن به‌رده‌وام بێت، دامه‌زراوه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ده‌وڵه‌ت ده‌پووكێنه‌وه‌. ئه‌گه‌ر كار وا بڕوات، بیرتان ده‌چێت بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌وڵه‌ت به‌مجۆره‌، یان به‌و جۆره‌ له‌و سیاسه‌تانه‌ پاشگه‌ز ده‌بێته‌وه‌. بۆ ئه‌مه‌ش پێوێست به‌ ئامۆژگاریی ئه‌مریكا ناكات.”

* ئایا به‌بۆچوونی ئێوه‌ هه‌ڵوێستی چه‌پ و سۆسیالیسته‌كانی ده‌ره‌وه‌ی (ج.ه.پ) چۆنه‌”
ـ “ئه‌وه‌نده‌ی من ده‌بینم، ڕێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی و مافی مرۆڤ و سه‌ندیكاكان له‌ ئاستێكی له‌ پێشتردان. به‌بۆچوونی من چه‌په‌ ماركسییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی (ج.ه.پ)ش هه‌ڵوێستێكی ئه‌رێنیتریان هه‌یه‌.”

* داهاتووی هه‌رێمی كوردستان چۆن ده‌بینن؟
ـ “زۆر به‌ئه‌رێنی ده‌یبینم. سه‌دام حوسێن نه‌وتی باشووری كوردستانی ده‌رده‌هێنا، به‌ به‌شێك له‌و پاره‌یه‌ی له‌ فرۆشتنی نه‌وت ده‌ستی ده‌كه‌وت، باوه‌شێنكه‌، باڵه‌فڕی شه‌ڕ و گازی ژه‌هراوی ده‌كڕی و بۆ كوردستانی ده‌نارد. كاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌ ڕووی دا و كۆمه‌ڵكوژی ئه‌نجام درا. پاش ده‌س تێوه‌ره‌دانی ئه‌مه‌ریكا، ڕێ له‌ به‌رده‌م كورد كرایه‌وه‌. واته‌ پارتی به‌عس، سوپا و ده‌زگای هه‌واڵگری په‌رش و بڵاو بوونه‌وه‌. ئه‌مه‌ش ڕێی له‌ به‌رده‌م كورده‌كاندا كرده‌وه‌ و حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان هاته‌ دامه‌زراندن. ئه‌و براده‌رانه‌ی هاتوچۆی ئه‌وێ ده‌كه‌ن، ده‌ڵێن هه‌ڵمه‌تێكی گه‌وره‌ی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ هه‌یه‌، ڕێگه‌وبان، نه‌خۆشخانه‌ و شوێنی نیشته‌جێبوون بنیات ده‌نرێت و ئاستی خۆشگوزه‌رانی به‌رز ده‌بێته‌وه‌. باوه‌ڕم وایه‌ له‌ ساڵانی داهاتوودا پێشهاتی ئه‌رێنیتر و جوانتر له‌ هه‌رێمی كوردستاندا ڕوو ده‌دات.”

* لیستی گۆڕان له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی په‌رله‌ماندا سوپریزێكی گه‌وره‌ی نواند و به‌ 25 كورسییه‌وه‌ چووه‌ په‌رله‌مانه‌وه‌. ئه‌مه‌ چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟
ـ “شتێكی زۆر جوانه‌. ڕه‌خنه‌ی (هه‌بوونی به‌رتیلخۆری و خزم خزمێنه‌) له‌ پارتی دیموكراتی كوردستان و یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان ده‌گیرا، بۆیه‌ هه‌بوونی گرووپێكی وا به‌هێز له‌ په‌رله‌ماندا ئه‌نجامی ئه‌وه‌ی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌ له‌ په‌رله‌ماندا لێپیچێنه‌وه‌ له‌و ڕووداوانه‌ بكرێت و به‌پێی توانا كه‌م بكرێنه‌وه‌ بۆ نزمترین ئاست. له‌م ڕووه‌وه‌ پێم وایه‌ گه‌یشتنی لیستی گۆڕان به‌ په‌رله‌مان پێشهاتێكی ئه‌رێنییه‌.”

* قۆناخی كشانه‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا ده‌ستی پێ كرد. بیردۆزی وا هه‌یه‌ ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ریكا به‌ته‌واوی بكێشته‌وه‌، شه‌ڕ له‌ نێوان كورد و عه‌ره‌بدا ڕوو ده‌دات. ئاخۆ ئێوه‌ شیمانه‌ی شه‌ڕێك ده‌بینن؟
ـ “نه‌خێر، نه‌خێر. له‌ سه‌رده‌می سه‌دام حوسێندا له‌و ڕووه‌وه‌ نیگه‌رانی هه‌بوو. سه‌دام چه‌كی كۆكوژی هه‌بوو. كورد نه‌یانده‌توانی خۆیان له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و چه‌كانه‌دا بپارێزن. ئێسته‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی له‌و جۆره‌ له‌ ئارادا نییه‌. باوه‌ڕ ناكه‌م هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌ی عه‌ره‌ب له‌سه‌ر كورد هه‌بێت. له‌وانه‌یه‌ عه‌ره‌ب بیر له‌ هێرش بكه‌نه‌وه‌، به‌ڵام كورد ده‌توانن به‌رپه‌رچیان بده‌نه‌وه‌.”

* كه‌ركووك سه‌رتۆپی ئه‌و كێشانه‌یه‌ كه‌ چاوه‌ڕێی چاره‌سه‌ركردن ده‌كه‌ن. به‌بۆچوونی ئێوه‌ كێشه‌ی كه‌ركووك چۆن چاره‌سه‌ر ده‌بێت؟
ـ “ئه‌م كێشه‌یه‌ ته‌نیا به‌و شێوه‌یه‌ی كه‌ كورد ده‌یانه‌وێت، واته‌ به‌ماده‌ی 140 دێته‌ چاره‌سه‌ركردن. پێویسته‌ له‌ سه‌رانسه‌ری عێراقدا سه‌رژمێری ئه‌نجام بدرێت، هه‌روه‌ها له‌ كه‌ركووك سه‌رژمێری و هه‌ڵبژاردن بكرێت. پارته‌ كوردی و عه‌ره‌بی و توركمانییه‌كانیش به‌پێی ئه‌و ده‌نگانه‌ی له‌ هه‌ڵبژاردندا ده‌یهێنن، له‌ ئه‌نجوومه‌نی كه‌ركوكدا نوێنه‌رایه‌تیی ده‌كه‌ن. بۆ نموونه‌، ئێوه‌ 25 ده‌نگ به‌ده‌ست ده‌هێنن، بایی 25 ده‌نگ نوێنه‌رایه‌تی ده‌كه‌ن، ئه‌وی تر 32 ده‌نگ دێنێت، بایی 32 ده‌نگ نوێنه‌رایه‌تی ده‌كات، واته‌ هه‌موو لایه‌نێك به‌پێی قه‌واره‌ی ئه‌و ده‌نگانه‌ی به‌ده‌ستی هێناوه‌، نوێنه‌رایه‌تیی ده‌كات. چاره‌سه‌ر ئه‌مه‌یه‌. به‌ڵام بۆ نموونه‌، ماوه‌یه‌ك لێدوانێكی جه‌لال تاڵه‌بانی هه‌بوو، (32%، 32%، 32%). واتا كورد و عه‌ره‌ب و توركمان به‌هه‌مان ڕێژه‌ نوێنه‌رایه‌تی بكرێن. ئه‌مه‌ زۆر هه‌ڵه‌یه‌، چونكه‌ ژماره‌ی توركمان زۆر كه‌متره‌ له‌وه‌ی بیری لێ ده‌كرێته‌وه‌. ژماره‌ی كورد زۆر زیاتره‌، بۆ نموونه‌، له‌وانه‌یه‌ له‌ سه‌رووی 50%وه‌ بێت. ساڵانی 2003-2004 توركیاش وای بۆ ده‌چوو ژماره‌ی توركمان زۆر بێت. توركمانه‌كان ده‌یانگوت (ئێمه‌ 3 ملیۆنین، 5 ملیۆنین.) ده‌وڵه‌تی توركیش به‌پێی ئه‌وه‌ سیاسه‌تێكی پێڕو ده‌كرد كه‌ توركمانی ده‌خسته‌ پێشه‌وه‌. به‌ڵام توركمانه‌كان له‌ هه‌ڵبژاردنی 2005دا هه‌بوونی زۆریان پێشان نه‌دا.”

* ئاخۆ توركمانه‌كان به‌پشتبه‌ستن به‌چی زێده‌ڕۆیى له‌ ژماره‌ى خۆیاندا ده‌كه‌ن ؟
ـ “به‌بڕوای من له‌م خاڵه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی ده‌گرات. توركیا له‌ ساڵانی 1990دا هاوكاریی خۆراكی دابه‌ش ده‌كرد. به‌شێك له‌ كوردیش بۆ ئه‌وه‌ی سوود له‌و هاوكارییانه‌ وه‌ربگرن، ئه‌و ساڵانه‌ خۆیان وه‌ك توركمان ناونووس كردبوو. پاش ده‌ستێوه‌ردانی ئه‌مریكا و ئازادبوونی كورد، ئیدی ئه‌وانه‌ ده‌نگ ده‌ده‌ن به‌ پارته‌ كوردییه‌كان، ئه‌مه‌ش ڕێژه‌ی ده‌نگی كورد به‌رز ده‌كاته‌وه‌. ڕێژه‌ی ده‌نگی توركمانیش داده‌به‌زێت.”

* گوتتان (پاش ده‌س تێوه‌ردانی ئه‌مه‌ریكا كورده‌كان ئازاد بوون.) هه‌ندێك ده‌وروبه‌ر ڕه‌خنه‌ له‌ لێدوانی به‌ڕێزتان ده‌گرن. به‌ته‌واوی مه‌به‌ستتان چییه‌ له‌م ده‌ربڕینه‌؟
ـ “عێراقی فیدراڵی پڕۆژه‌ی ئه‌مه‌ریكا نییه‌. كورد به‌هه‌وڵی خۆیان عێراقی فیدراڵییان به‌ عه‌ره‌ب و ئه‌مه‌ریكا به‌ قه‌بوڵكردن دا. كورد به‌و جۆره‌ ئازاد بوون. بێگومان ده‌ستێوه‌ردانی ئه‌مریكا كاریگه‌ر بوو، به‌ڵام ئه‌مریكا بۆ ئازادكردنی كورد نا، بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆی ده‌ستی له‌ عێراق وه‌ردا. كوردیش سوودیان له‌و پرۆسه‌یه‌ وه‌رگرت.”

* له‌ هه‌رێمی كوردستانی تازه‌ دامه‌زراودا توركمانه‌كان ده‌توانن به‌ناسنامه‌ی خۆیانه‌وه‌ سیاسه‌ت بكه‌ن، دامه‌زراوه‌ هه‌یه‌ به‌ناوی توركمانه‌وه‌، به‌زمانی دایك ده‌خوێنن و وه‌شانی ڕادیۆیی و ته‌له‌ڤزیۆنی ده‌كه‌ن. كه‌چی ده‌وڵه‌تی توركیای 85 ساڵه‌ تازه‌ به‌تازه‌ هه‌بوونی كورد قه‌بووڵ ده‌كات. ئه‌م ناكۆكییه‌ چۆن لێك ده‌ده‌نه‌وه‌؟
ـ “ئه‌مه‌ شتێكه‌ پێوه‌ندیی به‌ هۆشیاری و تێكۆشانی كورده‌وه‌ هه‌یه‌. پێویسته‌ كورد بتوانێت ناوبه‌ناو ئه‌مه‌ ده‌رببڕێت و جاروبار له‌م ڕووه‌وه‌ سیاسه‌تێك بهێننه‌ زمان ڕه‌خنه‌ له‌ توركیا بگرێت. كورد ده‌توانن ئه‌مه‌ش به‌ توركیا بڵێن: ده‌تانه‌وێت ده‌وڵه‌تێكی سه‌ربه‌خۆ بۆ 180 هه‌زار توركی قوبرس دابمه‌زرێنن، به‌ڵام ئێمه‌ی 20 ملیۆن كوردی باكور ته‌نانه‌ت ناویشمان نییه‌. ئه‌مه‌ ناكۆكییه‌. پێویسته‌ كورد بتوانن ئه‌م دیاردانه‌ بهێننه‌ زمان و ڕه‌خنه‌ له‌ ده‌وڵه‌ت بگرن.”

* گۆڕانێكی به‌ره‌و ئه‌رێنی له‌ سیاسه‌تی توركیادا به‌رامبه‌ر هه‌رێمی كوردستان هه‌یه‌…
ـ “ئه‌مه‌ش پێوه‌ندیی به‌سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مه‌ریكاوه‌ هه‌یه‌. ئه‌مه‌ریكا له‌ ڕۆهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا عێراقێكی ئارام و توركیایه‌كی ئارامی ده‌وێت. ئه‌م ئارامییه‌ به‌رده‌وامبوونی ناردنی نه‌وت و گاز مسۆگه‌ر ده‌كات و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا له‌وێ ده‌پارێزێت. له‌م چوارچێوه‌یه‌دا توركیاش ده‌یه‌وێت له‌مه‌ودوا به‌شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان ده‌ست بخاته‌ عێراقه‌وه‌. ئه‌م ڕه‌وشه‌، بخوازێت و نه‌خوازێت، وا له‌ توركیا ده‌كات سیاسه‌تێكی ئه‌رێنی له‌ به‌رامبه‌ر كورده‌كانی باشوور بگرێته‌ به‌ر.”

* پێشبینیتان چییه‌ بۆ داهاتووی پێوه‌ندییه‌كانی نێوان توركیا و هه‌رێمی كوردستان؟
“نه‌وت پرسێكی گرینگه‌. بۆ نموونه‌، ده‌گوترێت له‌ هه‌رێمه‌كانی كافكاسیا هێنده‌ گاز و نه‌وت شك نابرێت لوله‌ى نابوكۆ پڕ بكات، به‌ڵام چ له‌ هه‌رێمی كوردی و چ له‌ هه‌رێمی عه‌ره‌بیی عێراق بڕێكی گرینگ نه‌وت و گاز هه‌یه‌. ئه‌مه‌ ده‌توانێت نابوكۆ تێر بكات. به‌پێی دوایین ئاماره‌كان، 8%ی یه‌ده‌كی نه‌وتی دنیا له‌ عێراقدایه‌ و 2%ی له‌ كوردستانی باشووردایه‌. ئه‌م ڕه‌وشه‌ كورد له‌ ڕووی سیاسه‌تی ڕاستبینانه‌وه‌ ده‌خاته‌ دۆخێكی گرینگه‌وه‌. ئه‌مه‌ش وا له‌ توركیا ده‌كات چ له‌گه‌ڵ كورد و چ له‌گه‌ڵ به‌غدا پێوه‌ندیی پته‌وتر دابنێت.”

* سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان مه‌سعوود بارزانی ده‌ڵێت (ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ له‌م ڕۆژگاره‌دا زۆر ڕاستبینانه‌ نییه‌، به‌ڵام مافی سروشتی گه‌لی كوردستانه‌.) ئاخۆ پشتیوانی له‌م بۆچوونه‌ ده‌كه‌ن؟
ـ “به‌ڵێ، پێویسته‌ كورد بیر له‌مه‌ بكه‌نه‌وه‌، چونكه‌ خاوه‌ن ژماره‌یه‌كی زۆرن له‌ ڕۆهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا. ده‌گوترێت 40 ملیۆن كورد هه‌یه‌، به‌ڵام له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، یه‌كه‌تیی ئه‌وروپا، كۆنسه‌ی ئه‌وروپا و كۆنفرانسی ئیسلامیدا ناویان نییه‌. له‌ كوێ ناویان هه‌یه‌؟ له‌گه‌ڵ (تیرۆر)دا ناوی كورد ده‌هێندرێت. ئه‌مه‌ به‌مه‌رجێك له‌ دنیادا 250 ده‌وڵه‌ت هه‌یه‌، 40-50 له‌و ده‌وڵه‌تانه‌ ژماره‌ی دانیشتوانیان له‌ خوار 1 ملیۆنه‌وه‌یه‌. ژماره‌ی دانیشتوانی قوبرس، لوكسه‌مبورگ و مالتای ئه‌ندامانی یه‌كه‌تیی ئه‌وروپا له‌ نێوان 400-500 هه‌زار كه‌سدایه‌. ژماره‌ی دانیشتوانیان كه‌مه‌، به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆیان هه‌یه‌، ئه‌ندامی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، یه‌كه‌تیی ئه‌وروپا و كۆنسه‌ی ئه‌وروپان. به‌ڵام كورد سه‌ره‌ڕای ژماره‌ی زۆریان، له‌ سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تیدا ناویان نییه‌. كورد پێویسته‌ بیر له‌وه‌ بكه‌نه‌وه‌ ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆیان هه‌بێت. به‌ڵام زۆر دژواره‌ ئه‌م بیركردنه‌وه‌یه‌ بخرێته‌ بواری جێبه‌جێكردنه‌وه‌.”

* له‌ چ ڕوویه‌كه‌وه‌ دژواره‌؟
ـ “له‌ ساڵانی 1920دا ئاسان بوو. له‌و ساڵانه‌دا عێراق و ئوردن له‌ ژێر ده‌ستی ئینگلیزدا بوون، سووریا و لبنان له‌ ژێر ده‌ستی فره‌نسادا بوون. ئه‌گه‌ر ئه‌و كاته‌ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی به‌ریتانیا، یان فره‌نسادا كوردستانێك بهاتبایه‌ دامه‌زراندن، ئه‌وا كێشه‌كه‌ چاره‌سه‌ر ده‌بوو. به‌ڵام 80 ساڵ تێ په‌ڕی و كێشه‌كه‌ قووڵتر و گرانتر بووه‌. كه‌م لایه‌نیش ده‌یه‌وێت ده‌ستی بۆ ببات. ئه‌مه‌ش بێگومان چاره‌سه‌ركردنی زۆر دژوار ده‌كات. به‌ڵام پێویسته‌ كورد هه‌ر بیری لێ بكه‌نه‌وه‌ و به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ له‌ سه‌ری خۆیاندا شه‌ن و كه‌وی بكه‌ن. بۆ نموونه‌، ئه‌و قسه‌یه‌ی جه‌لال تاڵه‌بانی كه‌ ده‌ڵێت (ده‌وڵه‌تی كوردی خه‌یاڵه‌)، زۆر هه‌ڵه‌یه‌. ئه‌و لێدوانه‌ی یه‌شار كه‌مالیش زۆر هه‌ڵه‌یه‌ كاتێك ده‌ڵێت (كورد ده‌وڵه‌تیان ناوێت.) گرینگ دینامیكی ده‌ره‌كییه‌. دابه‌شبوون و پارچه‌بوون دینامیكی ناوه‌خۆییی كوردی له‌ناو برد. لای كورد دینامیكی ده‌ره‌كی كاریگه‌رتره‌. بۆ نموونه‌، با ئاوڕێك له‌ 10 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر بده‌ینه‌وه‌: كێ بیری بۆ ئه‌وه‌ ده‌چوو سكرتێری گشتیی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان جه‌لال تاڵه‌بانی ببێت به‌سه‌ركۆماری عێراق؟”

* ئه‌و پێشهاتانه‌ به‌ چ دینامیكگه‌لێكه‌وه‌ ده‌به‌ستنه‌وه‌؟
ـ “ساڵی 2003 له‌ ئاكامی ده‌س تێوه‌ردانی ئه‌مه‌ریكادا ڕه‌وشێكی له‌و جۆره‌ هاته‌ ئاراوه‌. ئه‌مه‌ پێشانی ده‌دات كه‌ دینامیكه‌ ده‌ره‌كییه‌كان زۆر یه‌كلاییكه‌ره‌وه‌ترن.”

* بۆچی دینامیكه‌ ده‌ره‌كییه‌كان یه‌كلاییكه‌ره‌وه‌ترن؟
ـ “چونكه‌ دینامیكه‌كانی ناوه‌خۆ پارچه‌ بوون، لاواز بوون و نه‌ماون. بیر له‌ سنووری توركیا-عێراق بكه‌نه‌وه‌، به‌شێك له‌ گونده‌كان كه‌وتوونه‌ته‌ ئێره‌وه‌ و بڕێكیشیان له‌ باشووردان. ماڵباته‌كان دابه‌ش بوون، شوورای ته‌لبه‌ند و كێڵگه‌ی مێوان له‌ نێوانیادا هه‌یه‌. باڵه‌فڕی خه‌فیه‌ به‌سه‌ریاندا ده‌سووڕێته‌وه‌. ئه‌مه‌ ڕه‌گه‌زێكه‌ دینامیكی ناوه‌خۆیی لاواز ده‌كات. دینامیكی ده‌ره‌كی زیاتر یه‌كلاییكه‌ره‌وه‌یه‌. پێویسته‌ كورده‌كان بتوانن به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ ڕه‌خنه‌ له‌ سیاسه‌تی ساڵانی 1920ی به‌ریتانیا و فره‌نسا بگرن و بڵێن (ئێوه‌ ئه‌م به‌ڵایه‌تان به‌سه‌ر ئێمه‌ هێنا).”

* له‌ كۆتاییدا ده‌مه‌وێت بپرسم ئێوه‌ تا ئێسته‌ نه‌چوون بۆ باشووری كوردستان. ئاخۆ بیر له‌ ڕۆیشتن ده‌كه‌نه‌وه‌؟
ـ “نه‌خێر، بیری لێ ناكه‌مه‌وه‌.”

* بۆچی؟
ـ “ناڕۆم.”

* ئاخۆ هۆیه‌كی تایبه‌تی هه‌یه‌؟
(پێ ده‌كه‌نێت، نایه‌وێت هۆیه‌كی بڵێت.)

ــــــــــ پرۆفایل ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  • زانای كۆمه‌ڵناس دكتۆر ئیسماعیل بێشیكچی ساڵی 1939 له‌ ناوچه‌ی ئیسكسلیپی سه‌ر به‌ چۆرووم له‌ خێزانێكی پارێزگار و نه‌ته‌وه‌په‌رستی تورك له‌ دایك بووه‌ و 17 ساڵی ته‌مه‌نی خۆی له‌ زینداندا به‌سه‌ر بردووه‌.
  • ساڵی 1962 كۆلێجیی زانستیی سیاسیی سه‌ر به‌ زانكۆی ئه‌نقه‌ره‌ی ته‌واو كردووه‌. كاتێك له‌ ئه‌لازیز له‌سه‌ر پۆستی قایمقام ڕاهێنانی ده‌كرد، بۆ یه‌كه‌م جار تێكه‌ڵ به‌ كورد بوو.
  • كاتێك له‌ كۆلێجی هونه‌ر و ئه‌ده‌بی سه‌ر به‌ زانكۆی ئه‌تاتورك له‌ ئه‌رزه‌ڕووم وه‌ك یاریده‌ده‌ری مامۆستای كۆمه‌ڵناسی كاری ده‌كرد، مۆستایه‌كی هه‌مان كۆلێج به‌ناوی ئۆرهان توركدۆغان هه‌واڵی لێ دا و تۆمه‌تی “پڕوپاگه‌نده‌ی ماركسی و جوداخوازی”ی بۆی هه‌ڵبه‌ست. بۆیه‌ بێشیكچی له‌ سه‌رده‌می كوده‌تای ساڵی 1971دا له‌ دادگه‌كانی ڕه‌وشی نائاسایییدا دادگایی كرا.
  • له‌وه‌ به‌دواوه‌ پێوه‌ندیی به‌ زانكۆوه‌ نه‌ما و ڕۆژانی گرتیگه‌ ده‌ستیان پێ كرد. ساڵی 1974 له‌ گرتیگه‌ ده‌رچوو. پاش ئه‌وه‌ له‌ پای بۆچوونی له‌ باره‌ی پرسی كورده‌وه‌ دادگایی كرا.
    پێش كوده‌تای 1980، ساڵی 1979 خرایه‌ گرتیگه‌ و ساڵی 1987 ئازاد كرا، به‌ڵام داواكانی دژی درێژه‌یان كێشا و تا ساڵی 1999 به‌ ده‌ستگیركراوی مایه‌وه‌.
  • بێشیكچی تا ئێستا 36 كتێبی له‌سه‌ر گه‌شه‌پێدانی ڕۆهه‌ڵات و مه‌سه‌له‌ی كورد نووسیوه‌ و له‌لایه‌ن وه‌شانخانه‌ی (یورد)ه‌وه‌ بڵاو كراونه‌ته‌وه‌، به‌ڵام 32 دانه‌یان قه‌ده‌خه‌ن.
  • ئه‌گه‌رچی ساڵانێكی درێژ له‌ گرتیگه‌دا مایه‌وه‌، به‌ڵام نه‌ له‌ ڕای گشتی توركیا و له‌ ڕۆئاوا وه‌ك ئه‌وه‌ی شایه‌ن به‌وه‌، پشتیوانیی لێ نه‌كرا.
  • له‌م ڕۆژگاره‌دا باسكردنی پرسی كورد له‌ به‌رده‌م یاساكانی توركیادا تاوان نییه‌، به‌ڵام به‌و هۆیه‌وه‌ داوای 100 ساڵ زیندانیكردن بۆ بێشیكچی كراوه‌ و 17 ساڵی ژیانی له‌ گرتیگه‌ به‌سه‌ر بردووه‌ و له‌ 21 ساڵانه‌وه‌ به‌ گرتیگه‌ ئاشنا بووه‌.
  • بێشیكچی ئێستا له‌ ئه‌نقه‌ره‌ ده‌ژی و بۆ چه‌ندین كۆوار و ماڵپه‌ڕی جۆراوجۆری ئینته‌رنێت ده‌نووسێت.
Advertisements

Entry filed under: کۆنه‌بابه‌ت.

ستراتیژی ناروون و تاکتیکی هه‌ڵه‌ “دوو عه‌بدوڵا کێشه‌که‌ چاره‌سه‌ر بکه‌ن”


ئه‌رشیڤ

ئاب 2009
د س W پ ه ش ی
« تەموز   ئیلول »
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31  

سه‌رژمێریی میوان

  • 38,451 میوان سه‌ردانیان کردووم

%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: